Gender: A Wider Lens: de podcast die genderdistress bij jongeren breder bekijkt

Wie zich als ouder of leerkracht wil verdiepen in jongeren die worstelen met hun gender, vindt in het Nederlands weinig lange, inhoudelijke gesprekken. In het Engels is er een reeks die precies dat doet: Gender: A Wider Lens. Twee therapeuten spraken vanaf december 2020 in ruim tweehonderd afleveringen met onderzoekers, artsen, ouders en mensen die op hun transitie zijn teruggekomen. Dit artikel zet op een rij wat de podcast is, wie hem maken en hoe je hem kunt gebruiken.

Wat is Gender: A Wider Lens?

Gender: A Wider Lens is een Engelstalige podcast die in december 2020 begon. De makers omschrijven hem als een geïnformeerde blik op het veranderende genderlandschap en op wat dat doet met kinderen, gezinnen en de samenleving. In de afleveringen onderzoeken zij de psychologische en culturele krachten achter de manier waarop over gender wordt gesproken en hoe genderdistress wordt behandeld. Volgens de eigen beschrijving komen onderzoekers, artsen, therapeuten, ouders en detransitioners aan het woord, met als doel nuance te brengen in een debat waarin die vaak ontbreekt.

De reeks telt ruim tweehonderd afleveringen. Na ongeveer vier jaar hebben de makers de podcast met een slotaflevering afgerond; de afleveringen zijn nog te beluisteren.

Wie zijn de makers?

Stella O'Malley is een Ierse psychotherapeut en auteur. Zij schreef onder meer Cotton Wool Kids, Bully-Proof Kids en Fragile, en maakte in 2018 voor de Britse zender Channel 4 de documentaire Trans Kids: It's Time To Talk. In juni 2021 richtte zij de organisatie Genspect op. O'Malley pleit voor verkennende gesprekstherapie bij genderdysforie.

Sasha Ayad is een Amerikaanse Licensed Professional Counselor met een eigen praktijk. Zij werkt naar eigen zeggen al meer dan zestien jaar met adolescenten en richt zich op tieners en jongvolwassenen met genderdysforie en vragen over genderidentiteit. Ayad zet vraagtekens bij medische transitie van kinderen en tieners en kiest in haar werk voor gesprekstherapie die past bij de ontwikkeling van de jongere en die begint met de minst ingrijpende stap. Samen met O'Malley en Lisa Marchiano schreef zij het boek When Kids Say They're Trans, dat in 2023 verscheen.

De invalshoek: eerst de tiener, dan het label

De makers zeggen met een kritische blik naar genderideologie te kijken en zich vooral zorgen te maken over de haast waarmee jongeren met genderdistress medisch worden behandeld. Het uitgangspunt in de gesprekken is dat genderdistress bij een tiener niet los te zien is van de rest van zijn of haar ontwikkeling, en dat er tijd en ruimte nodig is om die te verkennen voordat er onomkeerbare stappen worden gezet. Wat sociale transitie inhoudt en waarom die stap niet neutraal is, lees je elders op deze site.

Gasten uit de wetenschap en de praktijk

De podcast is vooral waardevol door de gasten. In de zogeheten Pioneers Series, begin 2022, spraken O'Malley en Ayad met onderzoekers en behandelaars die het vakgebied hebben gevormd. Een greep uit de afleveringen:

• Aflevering 52 (3 december 2021): Lisa Littman over haar onderzoek naar genderdysforie en detransitie.
• Aflevering 59 (21 januari 2022): Kenneth Zucker over 46 jaar behandeling van kinderen met genderdysforie.
• Aflevering 62 (11 februari 2022): Riittakerttu Kaltiala over identiteit in de adolescentie.
• Aflevering 64 (25 februari 2022): Az Hakeem over psychotherapie voor en na een transitie.
• Aflevering 66 (11 maart 2022): de Nederlandse onderzoekers Thomas Steensma en Annelou de Vries over waar het allemaal begon.
• Aflevering 91 (14 oktober 2022): Dave Bell over de Britse genderkliniek GIDS.

Voor Nederlandse luisteraars is aflevering 66 de opvallendste: de makers lieten daarin twee onderzoekers van de Amsterdamse aanpak zelf aan het woord, en die aflevering stond in hun eigen top vijf van 2022. Meer over die aanpak staat in de uitleg van het Dutch Protocol.

Kritiek op de podcast en zijn makers

De podcast is niet onomstreden. Wikipedia omschrijft O'Malley als anti-transgender-activist en Genspect als een organisatie die zich tegen genderbevestigende zorg keert. In een interview in 2022 zei O'Malley dat zij tegen elke medische behandeling van genderdysforie bij minderjarigen is. Een conferentie van de Britse gezondheidsdienst NHS waar zij zou spreken, werd in 2022 na klachten afgelast. In 2025 bekritiseerde een Ierse beroepsvereniging van counselors en psychotherapeuten haar en Genspect om een anti-trans-houding; O'Malley begon daarop een zaak wegens smaad. Ook de activistische website Transgender Map, die een afleveringenlijst bijhoudt, schrijft uitgesproken afwijzend over de makers.

Wie luistert, doet er dus goed aan te weten dat de makers een standpunt hebben. Dat geldt overigens evenzeer voor veel van hun critici. De waarde van de reeks zit in de lange gesprekken met mensen die het onderzoek zelf hebben gedaan.

Wat heb je eraan als ouder of leerkracht?

De afleveringen zijn Engelstalig en duren lang, maar je hoeft ze niet op volgorde te beluisteren. Begin met een gast of onderwerp dat aansluit bij je eigen vraag: de afleveringen met Kaltiala en Zucker voor de klinische kant, die met Littman voor het onderzoek naar detransitie, en aflevering 66 voor de Nederlandse geschiedenis. Voor ouders die zelf met dit onderwerp te maken krijgen, is de reeks een manier om in eigen tempo te horen welke vragen deskundigen zichzelf stellen, in plaats van alleen de conclusies te lezen.