Op 17 september 2026 wees het kantoor van de provoost van de University of Texas at Austin een voorstel van de eigen faculteit af om vier bachelor-majors te behouden. Een van de vier: Women's and Gender Studies. Voor nieuwe studenten verdwijnt de opleiding vanaf het najaar van 2027 als zelfstandige studiekeuze. Hoogleraren noemen het ‘censuur’ — maar de zaak legt ook een ongemakkelijker vraag bloot: waarom is uitgerekend dit vak zo kwetsbaar gebleken voor een pennenstreek van een bestuur?

Vier majors, één besluit

Naast Women's and Gender Studies schrapt UT Austin ook African and African Diaspora Studies, Mexican American and Latina/o Studies, en Race, Indigeneity and Migration. Interim-departementshoofd Danielle Clealand kondigde de beslissing aan; universiteitswoordvoerder Mike Rosen liet weten dat de faculteit een nieuw, samengevoegd voorstel mag indienen — mogelijk één etnische-studies-major met aparte tracks per onderwerp. Studenten die al in een van de vier majors zitten, mogen hun diploma nog gewoon afmaken; wie zich vanaf najaar 2027 aanmeldt, komt de opties niet meer tegen op het inschrijfformulier.

'Blatant censorship', zeggen hoogleraren

De reacties uit de faculteit zijn scherp. Hoogleraar Julie Minich (Mexican American and Latina/o Studies) noemt de stap ‘blatant censorship’ en ‘blatant viewpoint discrimination’; ze zegt zich ‘gesaboteerd’ te voelen. Collega Lauren Gutterman (American Studies) spreekt van ‘een aanval op onze vakken via bestuurlijke weg’ die volgens haar zal uitmonden in ‘massaontslag van docenten’. Dat zijn zware woorden, en ze verdienen weerwoord noch bijval zonder de bredere context waarin deze beslissing valt.

Hoe UT Austin hier kwam

De schrapping komt niet uit de lucht vallen. Het UT System voegde in februari 2026 verschillende identiteitsgerichte afdelingen samen tot één Department of Social and Cultural Analysis. In mei 2026 kregen universiteitsvoorzitters binnen het systeem de bevoegdheid opleidingen te sluiten met verwijzing naar ‘bona fide academische redenen’, zonder de gebruikelijke inspraakprocedure. In augustus en september 2026 verdwenen vakken van deze afdeling vervolgens uit het verplichte kerncurriculum. Elke stap afzonderlijk was bestuurlijk verdedigbaar; opgeteld verklaren ze waarom de majors nu zonder aparte rechtszaak of wetswijziging konden worden wegbestuurd.

Twee wegen naar hetzelfde resultaat

Vergelijk dit met wat elders in Texas gebeurde. Bij Texas A&M verbood het bestuur vorig jaar les over genderideologie zonder voorafgaande goedkeuring van de universiteitspresident, waarna vier hoogleraren en de vakbond AAUP naar de rechter stapten om die regel aan te vechten — een zaak die nog loopt. UT Austin koos een andere route: geen verbod op een onderwerp, maar het stilletjes laten verdwijnen van de major zelf via curriculumbeleid en een afgewezen faculteitsvoorstel. Het resultaat is vergelijkbaar, de methode niet: waar Texas A&M een rechtszaak over academische vrijheid uitlokte, is er bij UT Austin geen duidelijk aanknopingspunt om tegen te procederen. Bestuurlijke curriculumbeslissingen zijn nu eenmaal lastiger aan te vechten dan een expliciet spreekverbod.

Waarom uitgerekend dit vak zo kwetsbaar bleek

Het is te makkelijk om deze zaak alleen te lezen als een aanval van buitenaf op een neutrale wetenschap. Women's and Gender Studies ontstond in de jaren zeventig nadrukkelijk als activistisch project, gebouwd op het onderscheid tussen biologisch geslacht en ‘gender’ dat seksuoloog John Money in de jaren vijftig introduceerde — een onderscheid waarvan de Cass Review en onderzoek uit Zweden en Finland inmiddels concluderen dat het wetenschappelijk fundament zwak is. Waar andere disciplines zich richten op empirisch toetsbare claims, presenteerde het vak zich decennialang expliciet als vertrekpunt én uitkomst tegelijk: de aanname dat genderidentiteit losstaat van het lichaam werd zelden bevraagd, eerder bevestigd. Die vermenging van wetenschappelijke en activistische rol maakte het vak politiek zichtbaar — en dus ook politiek kwetsbaar zodra de wind draaide. Dat verklaart niet waarom een bestuur nu buiten de faculteit om mag beslissen wat een universiteit onderwijst; het verklaart wel waarom uitgerekend dit vak, eerder dan pakweg natuurkunde, als eerste sneuvelt wanneer bestuurders naar een zondebok zoeken.

Wat overblijft

Voor zittende studenten verandert er dit collegejaar weinig. Voor het vak als discipline is de vraag fundamenteler: kan gender studies zich heruitvinden als een kritisch, empirisch vak dat evengoed onderzoek bespreekt dat het eigen paradigma tegenspreekt — of blijft het, ook in de ‘samengevoegde track’ die UT Austin nu voorstelt, een vak dat zijn eigen aannames als vaststaand feit onderwijst? Die vraag wordt door geen enkel provoost-besluit beantwoord.